top of page
Schermafbeelding 2020-01-19 om 16.17.35.png

DE GESCHIEDENIS
VAN HET DORPJE HÚNS.

DE TERP

Net als vele andere dorpen en steden in Friesland is Húns begonnen op een terp. Vanaf de 6de eeuw voor Christus tot 1100 na Christus werd een groot aantal terpen aangelegd in Friesland. Zo ontstond ook het dorpje Húns. Het werd als een agrarische nederzetting gebouwd middenin een kweldergebied: Westergo. 

Pompebled.svg.png
Pompebled.svg.png
middelzee-1.jpg

DE MIDDELZEE

In het gebied van de Westergo liepen vele zee-armen en kreken. Rond 800 na Christus ontstond uit een van die geulen de Middelzee. Om zich beter te verdedigen tegen het water van de Middelzee werd van de nederzetting een verhoogde woonplaats gemaakt; een terp. 

 

In de late Middeleeuwen werden er meer en meer zeedijken aangelegd. Daardoor was het voor de bewoners van Húns niet meer noodzakelijk om op de terp te wonen, en werd er ook op lagergelegen terrein gebouwd. 

Pompebled.svg.png
1024px-Slachte_1750.jpg

DE DIJKEN

In de eerste helft van de 10de eeuw werden de eerste terpen in Friesland met elkaar verbonden met ringdijken. Er zijn dan al plannen om de hele Westergo te beschermen met een zeedijk.

 

In de 11e eeuw wordt het eerste deel hiervan aangelegd: een westelijke dijk tussen de dorpen Hylaard en Bozum die de Slagtedijk werd genoemd. Vanaf deze dijk liepen verschillende wegen naar andere nederzettingen zoals Mantgum en Húns. 

Pompebled.svg.png

HUYNGHE DYCKE

Een eeuw later wordt een nieuw deel van de zeewering opgeleverd; in het jaartal 1473 wordt voor het eerst de Huynghe (Húns) dycke vermeld.

 

De dijken waren voor de gemeenschappen in Friesland de belangrijkste landwegen. De rest van het transport ging via waterwegen. Zo liep er een opvaart van Húns naar de Bolswardertrekvaart: de Huinservaart.

Pompebled.svg.png
Scherm­afbeelding 2024-04-29 om 09.09.50.png
Scherm­afbeelding 2024-04-29 om 09.12.35.png

DE NAAM 'HÚNS'

De oudst bekende schrijfwijze van Húns (Hunenghe) stamt uit de 13e eeuw. De naam is afgeleid van de persoonsnaam ‘Huno’. Met Hunenghe werd bedoeld: de lieden (mensen) van Huno. In 1370 staat het dorp bekend als Hynnynghe. In 1473 verandert de naam in Huynghe Dycke en negen jaar later weer in Huyns. In 1505 verandert de schrijfwijze in Huns. Een tijdlang had het dorpje zelfs twee schrijfwijzen: Huins (Nederlands) en Húns (Fries). Sinds 1991 is definitief gekozen voor de Friese schrijfwijze Húns. 

Pompebled.svg.png

DE NICOLAASKERK

Kort na 1200 werd de kerk van Húns gebouwd op de terp: de Nicolaaskerk. Aan de west- en noordkant van de kerk is nog duidelijk het oorspronkelijke bouwmateriaal te zien met gele kloostermoppen. De zuidkant van de kerk is door de eeuwen heen hersteld met betoncement. In 1617 krijgt de kerk een klok die is gegoten door Hans Falck. De houten geveltoren stamt uit de 18e eeuw.

Pompebled.svg.png
Exterieur_vanuit_het_zuiden_-_Huins_-_20118163_-_RCE.jpg
IMG_5686.jpeg

DE DAKPANNEN VAN HÚNS

Tot ver in de 18e eeuw lag Húns zeer geïsoleerd. De enige wegen uit het dorp waren de opvaart van Húns naar de Bolswardertrekvaart en een pad dat liep van de kerk van Húns naar Hoptille en Hylaard. 

 

Ondanks de kleine omvang van het dorp en het isolement wordt er in die periode toch een ambacht ontwikkeld. Rond 1750 vestigt een bakker van pannendaken zich in het dorpje. Die rode pannen zijn nog steeds terug te vinden in Húns: in het wapen van het dorp, in de vlag en overal waar je een schep in de grond steekt stuit je op kapotte dakpannen.  

 

De fabriek voor het bakken van dakpannen en stenen stond aan de andere kant van de autoweg. Bij de bebouwing aan de Panwurksbrêge waar nu ons bootje ligt.

Pompebled.svg.png
Pompebled.svg.png

HET KAATSVELD

Typerend voor Húns is het grote kaatsveld. Het veld was oorspronkelijk een onderdeel van de terp waarop de kerk is gebouwd. Het veld is een rechthoekige kavel die in het verleden ook werd gebruikt door boeren als weiland voor hun schapen. Dit open gebied is eeuwenoud en staat zelfs op een kaart van 1718 aangegeven.

IMG_0196.JPG
IMG_2292.jpeg

DE HÚNSERMOLEN

De poldermolen tussen Húns en Winsum werd in 1829 gebouwd. De molen wordt tot op de dag van vandaag gebruikt om te voorkomen dat de sloten van Húns overstromen. In 2001 kreeg de molen daarbij steun van een gemaal dat ernaast is geplaatst om de polder mechanisch droog te houden. 

Pompebled.svg.png

DE 19E EEUW

Langs de opvaart van Húns naar de Bolswardertrekvaart verschijnen steeds meer woningen, zoals Húns 16. Er wordt ook een school en een nieuwe pastorie gebouwd. Het inwonersaantal groeit van 140 in 1840 naar 251 in 1880. Maar als het ambacht van het pannenbakken verdwijnt uit Húns neemt het inwonersaantal weer snel af. 

 

De bevolking is dan weer aangewezen op de landbouw. In de tweede helft van de 19e eeuw worden in heel Friesland veel terpen afgegraven; de vruchtbare grond werd gebruikt voor akkers. In die periode werden ook twee grote deel van de terp van Húns afgegraven: een deel ten noorden van het kerkhof en de open kavel die daardoor veranderde van een hoger gelegen weiland in een lagergelegen veld. 

 

Húns kroop in die periode ook steeds meer uit haar isolement. Het pad van Hylaard dat eerst doodliep bij de kerk wordt doorgetrokken naar dorpen zoals Leons. En als een eeuw later ook de N359 (de Westergowei) wordt aangelegd is Húns helemaal goed bereikbaar. 

IMG_2435.jpeg
68797ad5-0feb-460c-ac9a-7990b13af57c.jpg

DE 20E EEUW

In de 20e eeuw wordt de landbouw steeds verder geprofessionaliseerd. Daardoor daalt het inwonersaantal snel. Zo wonen er in 1978 nog maar 100 mensen. Er ontstond in die periode ook veel leegstand in Húns. Daardoor veranderde het schoolgebouw langzaam in een ruïne. In de 21e eeuw werd het gebouw gelukkig gered en is het nu prachtig gerenoveerd. Ook vele andere gebouwen in het dorp – zoals Húns 16 – krijgen een flinke opknapbeurt, zodat het kleine, typerende terpdorp weer helemaal opbloeit. 

Pompebled.svg.png

HET SCHOOLGEBOUW

Jarenlang was de voormalige basisschool van Húns een bouwval. Meer dan 25 jaar stond het in de steigers. In 2015 heeft een kunstenaar dit verwaarloosde pand gekocht, dat op het punt stond in te storten. Wat ooit een verlaten school was, is nu een levendig atelier, waar kunstenaars samenkomen om te brainstormen en te creëren. Daarnaast wordt het gebouw ook verhuurd aan andere kunstenaars, waardoor het een bruisende hub is geworden voor artistieke expressie.

Pompebled.svg.png
web-Stucbouw_Woning_Huns_MG_2914.jpg
bottom of page